به محتوای اصلی

بک‌اند فروشگاه اینترنتی؛ کاتالوگ، سبد، سفارش و پرداخت

مدل داده‌ی کامل یک فروشگاه با سطح دسترسی هر جدول، و دو چیزی که همیشه اشتباه پیاده می‌شوند: مبلغی که کلاینت می‌فرستد، و اینکه موجودی را کِی باید کم کرد.

عاطفه امیری۶ دقیقه مطالعهبه‌روزرسانی
در این مطلب

اگر دنبال «فروشگاه‌ساز» هستید، این مقاله مال شما نیست و صادقانه‌ترین کار این است که همان اول بگوییم. این راهنما برای کسی است که اپ یا سایت فروشگاهی‌اش را خودش می‌سازد — با فلاتر، ری‌اکت‌نیتیو، Next.js — و فقط بک‌اندش را می‌خواهد: کاتالوگ، سبد، سفارش، کاربر و پرداخت. مدل داده‌ی کاملش را نشان می‌دهیم، می‌گوییم کدام بخشش عمومی است، و دو چیزی را باز می‌کنیم که در فروشگاه اینترنتی همیشه اشتباه پیاده می‌شوند: قیمت در لحظه‌ی سفارش، و موجودی.

فروشگاه‌ساز یا بک‌اند اختصاصی؟

معیارفروشگاه‌ساز آمادهبک‌اند آماده + فرانت‌اند خودتان
ظاهر و تجربه‌ی خریدقالب‌های خودشانهرچه بسازید
اپ موبایل اختصاصیمعمولاً نهبله
زمان تا فروش اولکمترینبه‌اندازه‌ی ساخت فرانت‌اند
مدل دادهثابتمال خودتان
مناسب برایفروشندهتیم فنی یا آژانس

اگر فروشنده‌اید و فقط می‌خواهید بفروشید، فروشگاه‌ساز انتخاب عاقلانه‌تری است. اگر دولوپرید یا برای مشتری می‌سازید و ظاهر و جریان خرید بخشی از ارزش کارتان است، ادامه‌ی مقاله برای شماست.

مدل داده‌ی یک فروشگاه

فروشگاهی که واقعاً بفروشد، بیشتر از «محصول و سفارش» لازم دارد. این‌ها جدول‌هایی است که هر فروشگاه اینترنتی دیر یا زود به آن‌ها می‌رسد:

  • دسته‌بندی (category): برای منوی اپ. نام و نشانی.
  • محصول (product): نام، توضیح، تصویر اصلی و گالری، قیمت و قیمت پیش از تخفیف، موجودی، کد کالا و ارجاع به دسته‌بندی. فیلد تصویر شناسه‌ی یک فایل آپلودشده را نگه می‌دارد، نه آدرس؛ خودِ آپلود در آپلود عکس و فایل در اپلیکیشن آمده است. قیمت خرید هم همین‌جاست، ولی فقط برای مدیر.
  • تنوع محصول (product_variant): «قرمز / L» و «آبی / M»، هرکدام با موجودی خودش و در صورت نیاز قیمت خودش.
  • سبد خرید (cart_item): کدام محصول، کدام تنوع، چند تا. قیمت در سبد نیست.
  • نشانی (address): گیرنده، موبایل، استان، شهر، کد پستی و نشانی.
  • روش ارسال (shipping_method): پست، پیک و مانند آن، با هزینه و مبلغی که از آن به بعد ارسال رایگان است.
  • کد تخفیف (coupon): درصدی یا مبلغ ثابت، با حداقل خرید، تاریخ انقضا و سقف دفعات استفاده.
  • سفارش (order) و سطر سفارش (order_item): مبلغ کالاها، تخفیف، هزینه‌ی ارسال، مبلغ کل، وضعیت، کد رهگیری و پرداخت. هر سطر قیمت لحظه‌ی خرید را در خودش نگه می‌دارد.
  • نظر خریدار (review): امتیاز ۱ تا ۵ و متن.
  • تنظیمات فروشگاه (store_settings): یک ردیف برای نام، لوگو، تلفن، شبکه‌های اجتماعی، قوانین مرجوعی و توضیح ارسال، تا سربرگ و پانویس اپ از بک‌اند خوانده شوند.

«مشتری» موجودیت جدا نیست. خریدار همان کاربر نهایی پروژه است که ثبت‌نام کرده؛ سبد، نشانی و سفارش خودکار به او گره می‌خورند. جدول مشتریِ مستقل یک دفترچه‌ی موازی است که به احراز هویت وصل نیست.

سطح دسترسی: نصف فروشگاه باید عمومی باشد

  • دسته‌بندی، محصول، تنوع، روش ارسال، نظرها و تنظیمات فروشگاه → عمومی. کاتالوگ باید بدون ورود خوانده شود، وگرنه بازدیدکننده قبل از دیدن محصول باید ثبت‌نام کند و همان‌جا می‌رود. با کلید عمومی خوانده می‌شوند و برای موتورهای جست‌وجو هم قابل دسترسی‌اند. قیمت خرید محصول با اینکه در همان جدول است، هیچ‌وقت در پاسخ عمومی نمی‌آید.
  • سبد، نشانی، سفارش و سطر سفارش → فقط خودش. هر کاربر فقط مال خودش را می‌بیند. این دسترسی سطح رکورد است، نه فیلتر سمت کلاینت؛ احراز هویت با JWT تفاوتش را باز کرده.
  • کد تخفیف → شرط‌ها برای کاربر واردشده، خودِ کد برای هیچ‌کس. اگر فهرست کدها از API خوانده شود، کد تخفیف دیگر چیزی نیست که فقط گیرنده‌ی پیامک یا پست اینستاگرام بداند.

دو چیزی که همیشه اشتباه پیاده می‌شوند

۱. مبلغ سفارش را سرور حساب می‌کند، و قیمت در سطر سفارش کپی می‌شود. اگر اپ قیمت یا مبلغ کل را بفرستد و بک‌اند همان را ذخیره کند، هر کسی با یک درخواست دستی سفارش یک‌میلیونی را صدتومانی ثبت می‌کند. سفارش باید از سبد ساخته شود و قیمت را از خود محصول بخواند. همان قیمت هم باید در سطر سفارش کپی شود: اگر سطر فقط به محصول ارجاع بدهد و قیمت را از آنجا بخواند، اولین باری که قیمت محصول را عوض کنید، تمام فاکتورهای قدیمی هم عوض می‌شوند.

این دو باگ ماه‌ها پنهان می‌مانند. اولی روزی پیدا می‌شود که کسی سفارش ارزان ثبت کرده، دومی روزی که مشتری فاکتورش را با مبلغی که پرداخت کرده مقایسه کند. قیمت در سطر سفارش یک کپی عمدی است، نه داده‌ی تکراری.

۲. موجودی را هنگام ثبت سفارش کم کنید، نه هنگام افزودن به سبد. سبدِ رهاشده نباید کالا را قفل کند. پیش از ثبت سفارش هم باید سنجید که موجودی کافی است، وگرنه سفارشی ثبت می‌شود که کالایش در انبار نیست. سفارشی که پرداخت نشد و لغو شد هم باید موجودی‌اش را پس بدهد.

پرداخت

سفارش تا وقتی پرداخت نشده فقط یک ردیف با وضعیت «در انتظار پرداخت» است. اتصال درگاه سه قدم دارد: ساخت تراکنش با مبلغ خودِ سفارش، بازگشت کاربر از بانک، و تأیید تراکنش پیش از اینکه سفارش «پرداخت‌شده» شود. هر سه باید سمت سرور باشند، چون مرچنت‌کد درگاه نباید داخل اپ برود. جزئیات و دامی که هنگام تأیید پیش می‌آید را در اتصال درگاه پرداخت به اپلیکیشن جدا نوشته‌ایم.

شروع از قالب فروشگاه

لازم نیست این مدل را از صفر بسازید: قالب «فروشگاه اینترنتی» همین جدول‌ها را با فیلدها، رابطه‌ها، سطوح دسترسی و داده‌ی نمونه دارد. دو اشتباه بالا را هم از قبل بسته است. سفارش فقط از راه فانکشن checkout ساخته می‌شود، که قیمت، تخفیف و هزینه‌ی ارسال را خودش حساب می‌کند. خریدار نه سفارش مستقیم می‌سازد و نه وضعیت یا مبلغش را عوض می‌کند. موجودی محصول و تنوعش هنگام ثبت سفارش خودکار کم می‌شود، و سفارش پرداخت‌نشده‌ای که خریدار با فانکشن cancel_order لغو کند موجودی و کد تخفیفش را پس می‌دهد. کاتالوگ، قیمت‌ها و روش‌های ارسال را هم فقط فروشگاه می‌نویسد. پرداخت زرین‌پال هم با دو فانکشن pay_start و pay_verify آماده است و فقط مرچنت‌کدتان را در تنظیمات پروژه لازم دارد. پروژه را از رویش می‌سازید و به شکل کسب‌وکار خودتان تغییرش می‌دهید: قالب فروشگاه اینترنتی. محصول‌ها و سفارش‌ها را هم از روز اول در صفحه‌ی «رکوردها»ی پنل می‌بینید و ویرایش می‌کنید؛ پنل مدیریت اپلیکیشن می‌گوید این برای کار روزمره کجا کافی است و کجا پنل اختصاصی لازم دارید.

خواندن کاتالوگ از اپ، یک درخواست است:

curl -g "https://api.fikaro.ir/my-shop/v1/product?filter[category_id]=<id>&filter[status]=active&sort=-createdAt&limit=24" \
  -H "Authorization: Bearer apck_..."

و ثبت سفارش از سبد خریدارِ واردشده هم یکی:

curl -X POST "https://api.fikaro.ir/my-shop/v1/fn/checkout" \
  -H "Authorization: Bearer <توکن خریدار>" \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"address_id": "<id>", "shipping_method_id": "<id>", "coupon_code": "PAEEZ10"}'

صفحه‌بندی مبتنی بر cursor، فیلتر و مرتب‌سازی از همان اول هست و مستندات Swagger و کالکشن Postman خودکار به‌روز می‌مانند. کد اتصال از اپ موبایل در بک‌اند فلاتر و ری‌اکت‌نیتیو و از وب در اتصال فرانت‌اند به API آمده است.

اگر می‌خواهید مشتری موجودی و قیمت را از همین جدول محصول با یک چت بات بپرسد، یا نظرهای خریداران پیش از انتشار غربال شوند، راهنمای هوش مصنوعی برای فروشگاه اینترنتی همین جدول‌ها را به یک ایجنت فقط‌خواندنی وصل می‌کند.

دو تکمیل‌کننده‌ی این بک‌اند: ایمیل خودکار بعد از ثبت سفارش و قفل کردن قیمت و وضعیت سفارش روی سرور.

سوالات متداول

برای فروشگاه اینترنتی، بک‌اند آماده بهتر است یا فروشگاه‌ساز؟
اگر فروشنده‌اید و می‌خواهید سریع بفروشید، فروشگاه‌ساز. اگر اپ یا سایت اختصاصی می‌سازید و ظاهر و جریان خرید بخشی از ارزش کارتان است، بک‌اند آماده با فرانت‌اند خودتان — چون فروشگاه‌ساز مدل داده و قالبش را به شما تحمیل می‌کند.
قیمت محصول را کجا ذخیره کنم؟
هم در محصول (قیمت جاری) و هم در قلم سفارش (قیمت لحظه‌ی خرید). اگر فقط در محصول باشد، با اولین تغییر قیمت تمام فاکتورهای قدیمی هم عوض می‌شوند — این کپی عمدی است، نه داده‌ی تکراری.
کاتالوگ محصولات را عمومی بگذارم یا پشت ورود؟
عمومی. دسته‌بندی، محصول و تنوع‌هایش باید بدون ورود خوانده شوند تا بازدیدکننده قبل از ثبت‌نام محصول را ببیند و موتورهای جست‌وجو هم بتوانند بخوانند. سبد، نشانی و سفارش خصوصی‌اند و به کاربر گره می‌خورند.
موجودی کالا را کِی کم کنم؟
هنگام ثبت سفارش، نه هنگام افزودن به سبد. اگر هنگام افزودن به سبد کم شود، سبدهای رهاشده کالا را بی‌دلیل قفل می‌کنند. سفارشی که پرداخت نشد و لغو شد باید موجودی‌اش را پس بدهد.

مطالب مرتبط